Artykuł

Bardzo mi przykro, że artykuł ten nic a nic nie posuwa naprzód samego sporu; pisał go bowiem, niestety, nie frapujący żywotnością umysłową pisarz Stanisław Stroński, ale tout court - profesor Stroński. Stąd też zamiast istotnych rozważań na temat bardzo subtelnego problemu psychologiczno-politycznego, dostępnego właśnie dla pisarza, który z natury swego zawodu i talentu posiadać musi wyczucie, że w słowach "frankofil" i "polonofil" kryje się pewna treść znaczeniowo o wiele szersza, niż pomieścić się może w ich filologicznej wykładni - dostaliśmy krótką prelekcję filologiczno-logiczno-historyczną, polemiczny rozbiór słów, zaprawiony sarkastycznemi uwagami, mającymi na celu splantowanie przeciwnika.

Niezmiernie to efektowna gra towarzyska, w której zresztą prof. Stroński jest; mistrzem nielada. Zaczyna się ją, jak wiadomo, od ustalenia znaczenia słów. Co to znaczy: szklanka? Co znaczy: stół? Co; znaczy: co? Co znaczy: znaczy? Każdy niby wie, a nie ma pojęcia o wyobrażeniu. Rozumie, a nie umie określić. Wtedy przychodzi pora na profesorską definicję. Dowiadujemy się z niej rzeczy niespodziewanych. Takie to przecież było proste, patrzcie, jakie jest skomplikowane! Następuje olśnienie tego samego typu, jakie przeżywał molierowski pan Jourdain, gdy mu profesor filozofii objaśnił różnicę między poezją a prozą. Tyle, tyle lat żył sobie pan Jourdain na świecie i nic nie wiedział o tym, że gada - prozą.

Przypadkiem (bom się greki, niestety, nie uczył) wiem, że philos znaczy przyjaciel. Toteż nie olśniła mnie definicja prof, Strońskiego, że frankofil znaczy: przyjaciel Francuzów. Myślę jednak, że można nie mieć pojęcia o istnieniu słówka philos, a doskonale rozumieć, co znaczy słowo frankofil. Rozumieć nawet lepiej. Bo definicja prof. Strońskiego od razu nasuwa wątpliwości. Czy frankofil naprawdę znaczy: przyjaciel Francuzów, czy też może raczej -- przyjaciel Francji? Wykładnia nr. l bardzo jest wygodna do efektownego zbycia całego mojego artykułu "Jesteśmy polonofilami" grą słów:

-...my wszyscy jesteśmy nie... przyjaciółmi Polaków, lecz, że tak powiem, prosto z mostu... Polakami.

Przyjęcie wykładni nr. 2 utrudniłoby już zadanie polemiczne. Można być przecież np. krakowianinem i równocześnie członkiem Tow. Przyjaciół Krakowa, czy nawet bez członkostwa poprostu przyjacielem Krakowa. I można, będąc krakowianinem, nie być przyjacielem stołecznego królewskiego miasta (exemplum: Nowaczyński i jego znana fobia). Zatem nawet dla znających greckie znaczenie, słowa philos, powiedzenie "jesteśmy polonofilami" czyli według wykładni nr. 2: "jesteśmy przyjaciółmi Polski", nie jest znów tak bardzo pozbawione sensu (choćby dosłownego).

Natomiast wykładnia nr. 1, tak poręczna do polemicznego odżegnania się od polonofilstwa, obawiam się, że przysporzy prof. Strońskiemu; sporo kłopotów frankofilskich. Bardzo to bowiem nieprzyjemnie być zawodowym przyjacielem Francuzów (wszystkich). Przyjaźni dla Maurrasa, Mauriaca czy Weyganda, można pogratulować prof. Strońskiemu; natomiast trudno byłoby mu zazdrościć przyjaźni dla pp. Oustrica, Boussaca, czy Lamdru...

Bardzo przepraszam czytelnika za tę przydługą dygresję filologiczną i wciągnięcie ich w grę towarzyską pod nazwą ,,co znaczy: znaczy" Klnę się na rozkonspirowane niebacznie słowo philos, że nie moja w tym wina.

Sprawa ujęta w polemicznym przeciwstawieniu: "jesteśmy frankofilami" - "jesteśmy polonofilami", nie należy oczywiście do pożytecznej skądinąd nauki filologii. Jest sprawą postawy psychicznej narodu. Jest zagadnieniem, że powtórzę słowa z poprzedniego artykułu, z zakresu woli wielkości narodu: Czem chcemy, żeby była Polska: narodem, czy narodkiem?
Na to prof. Stroński:

- Podobno odpowiedź na to pytanie padła nieodwołalnie?tysiąc lat temu, wobec czego... maleje doniosłość rzekomej różnicy między mniej górną i górniejszą wolą dwu pokoleń dzisiejszych.

Istotnie, odpowiedź padła tysiąc lat temu. Tylko że przez te tysiąc lat nie byłą; zawsze z równą konsekwencja powtarzana. Brzmiała głośno, od Elby po Dniepr, za Bolesława Chrobrego; przycichła w Polsce dzielnic po Krzywoustym; wzbierała znów na sile za Łokietka i Kazimierza Wielkiego; utrwaliła się potężnie za Jagiellonów od morza do morza; słabła pot rządami Wazów, w cudzych interesach dynastycznych; nie zdołała się wydźwignąć w negatywnym, obronnym haśle Sobieskiego: Polska przedmurzem chrześcijaństwa; aż się zatraciła za Sasów.

Od XVIII-go wieku następuje w psychice polskiej rozszczepienie, charakterystyczne dla słabości narodowej, rozszczepienie, które w historii kultury naszej znane jest pod nazwą ścierania się sarmatyzmu z cudzoziemszczyzną. Z jednej strony buta szlachecka, pyszałkostwo sarmackie bez pokrycia, ciemne, tępe, lada ukłonem potężnych sąsiadów dające się zaspokoić - z drugiej oświecone czepianie się cudzych klamek, antyszambrowanie polityczne i kulturalne, frankofilizm według wykładni nr. 1: każdy obieżyświat i wykpigrosz francuski, który raczył się pofatygować nad Wisłę, staje się wyrocznią, jako że Polak jest przyjacielem Francuzów (wszystkich).
...pawiem narodów byłaś i papugą?

To nadymanie się sarmackiego pawia i scudzoziemszczałe skrzeczenie papugi i nadwiślańskiej przetrwało lata niewoli. Trwa po dziś dzień. Brzmi echem w upajaniu się frazesem mocarstwowości papierowej; odzywa się w narzucaniu narodowi hasła: jesteśmy Frankofilami.

Prof. Stroński bardzo się dziwuje, że hasło: i jesteśmy frankofilami, można przetłumaczyć na: nie jesteśmy więc narodem Polaków, ale frankofilów. I powiada, że w wieku XIX-tym takiego sposobu rozumowania nie uczyli. Dorzucę chętnie i wiek XVIII. Wówczas także tego nie uczyli. Przeciwnie, zachwalali cudzofilstwo. W lożach i nie w lożach. Nam się jednak wydaje w wieku XX-tym, ( w tym wieku XX-tym, który wbrew ścisłości kalendarzowej zaczyna się po wojnie), że być frankofilami, być frankofilami jako naród, to znaczy nie być Polakami, tylko conajwyżej trzy czwarte-Polakami całkowitymi. I tacy już dziwni jesteśmy, ze wolimy być Polakami całkowitymi. A więc Polakami i zarazem - polonofilami. I myślimy, że przy takiej postawie psychicznej, wspólne interesy Polski i Francji, wynikające z sojuszu, mogą być chronione skuteczniej i pewniej.