Najnowsze:

Dmowski w krzywym zwierciadle Grzegorza Krzywca
12-02-2012
TN 11/12
29-12-2011
Kat: Templum Novum
Co dalej z „postpolitycznym” nacjonalizmem?
17-09-2010
Kat: Templum Novum
"Na pohybel smerfom"
10-07-2010
Kat: Templum Novum
Polityczna poprawność, a prawda historyczna
10-07-2010
Kat: Templum Novum
Przez pryzmat Birmy
10-07-2010
Kat: Templum Novum
Ojczyzna i naród w Poezji Herberta

Autor: DZ

15-02-2005  

Zbigniew herbert   Od czasu śmierci Zbigniewa Herberta z mniejszą lub większa intensywnością toczy się dyskusja na temat tego poety oraz jego twórczości. Jednym z ostatnich głosów w tej dyskusji jest 52 numer pisma "Ethos", niemal w całości poświęcony tematowi poezji Herberta i jej przesłaniu. Obok artykułów traktujących o rozmaitych aspektach Herbertowskiej liryki uwagę zwraca tekst Zdzisława Najdera pt. "Ojczyzna i naród w Poezji Herberta".    Jak pisze autor "splecione ze sobą motywy ojczyzny i narodu są nie tylko istotne dla Herbertowskiej wizji świata, ale podsuwają klucz do rozumienia jego postawy filozoficznej. Występują one z reguły wespół z motywami wierności i obowiązku, a więc z treściami etycznymi. I jest to rzecz charakterystyczna dla całej twórczości tego poety". "W Herbertowym świecie ojczyzna jest dana każdemu. Jest częścią jego ludzkiej kondycji" - czytamy. Dobrze zobrazowane jest to w wierszu "Nike, która się waha":

rozumie dobrze
że jutro o świcie
muszą znaleźć tego chłopca
z otwartą piersią
zamkniętymi oczyma
i cierpkim obolem ojczyzny
pod drętwym językiem


   Z motywu Ojczyzny wyłania się z kolei obowiązek pamięci wobec przodków - zwłaszcza, że "umarli są od początku do końca największą obsesją Herberta" - jego zaś następstwem jest obowiązek wierności. Autor artykułu pisze o tym następująco: "Wierność jest ośrodkiem aksjologii. Wierność oparta na świadomym wyborze, który nie jest w pełni racjonalnie uzasadniony, jest bowiem wyborem wartości(...). Ci, którzy dochowują wierności, wystawiają się na zarzut 'kochania bardziej pięknych słów niż tłustych zapachów', ale to oni są wzorami dla poety". W świecie poezji Herberta "nasza ojczyzna, nasz naród są nam dane. Możemy je odrzucić, ale będzie to zdrada wobec tych, którzy tę ojczyznę dla nas stanowią:tych już nie żyjących, których jesteśmy dziedzicami". Tak więc "ojczyzna i naród należą do podstawowych składników doli człowieka". Warto jednak podkreślić, że - jak pisze Zdzisław Najder - u Zbigniewa Herberta ta "ojczyzna ukazywana jest przede wszystkim w kategoriach moralnych - jako przedmiot obowiązku i wyboru. Polska specyficzność tej ojczyzny zaznaczona jest rzadko, dyskretnie, niemal wstydliwie - jak wielka miłość, która cofa się przed wszelką ostentacją. Ta wstrzemięźliwość - nie pozostawiająca zresztą żadnej wątpliwości, ponieważ utwory Herberta usiane są jednoznacznymi aluzjami do takich wydarzeń, jak inwazja sowiecka 17 września 1939 roku, Katyń, powstanie warszawskie czy rok 1956 - sprawia, że na plan pierwszy wysuwają się nie bezpośrednie odesłania do polskości, ale odniesienia do nie nazwanej z imienia ojczyzny".
Co warte podkreślenia, Naród u Herberta staje się wartością dopiero poprzez wierność wobec jego męczenników, stąd też "typowe dla wierszy Herberta jest obrazowanie związane z walką i śmiercią powstańców i partyzantów". Przykładami mogą tu być wiersze "Prolog" czy "Wilki" z tomu "Rovigo". Jednak - jak czytamy w "Ethosie" - "Herbertowska etyka wierności znalazła (...) najdobitniejszy wyraz w 'Przesłaniu Pana Cogito'. Ten utwór, manifest tragicznego heroizmu, napisany w formie jednostkowego apelu do poszczególnego 'ty', zawiera wyraźne odniesienia do obowiązków jednostki wobec wspólnoty:

ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo
(...)
i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy
przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie ".


   Dla autora "Przesłania Pana Cogito" - podobnie jak dla jego filozoficznego inspiratora Henryka Elzenberga - "wierność sprawie nie wymaga żadnych uzasadnień. Więcej: jest wiernością doskonałą, bo nie skażoną żadną kalkulacją. Sprawdza się bardziej w klęsce, niż w zwycięstwie; można to uznać za jego wadę - ale takie widzenie problematyki etycznej jest zgodne z ogólną tragiczną wizją doli człowieczej" - podsumowuje autor artykułu.

Zdzisław Najder: "Ojczyzna i naród w Poezji Herberta"
Kwartalnik "Ethos", nr 52,
Instytut Jana Pawła II KUL i Fundacja Jana Pawła II, Lublin 2000.

A.D. 2001




IMG SRC="fileadmin/user_upload/phx4/literatura/images/ZbigniewHerbert-mini.jpg" ALT="Zbigniew herbert" WIDTH=130 HEIGHT=170 HSPACE=3 VSPACE=3 ALIGN="left" BORDER=1>   Od czasu śmierci Zbigniewa Herberta z mniejszą lub większa intensywnością toczy się dyskusja na temat tego poety oraz jego twórczości. Jednym z ostatnich głosów w tej dyskusji jest 52 numer pisma "Ethos", niemal w całości poświęcony tematowi poezji Herberta i jej przesłaniu. Obok artykułów traktujących o rozmaitych aspektach Herbertowskiej liryki uwagę zwraca tekst Zdzisława Najdera pt. "Ojczyzna i naród w Poezji Herberta".    Jak pisze autor "splecione ze sobą motywy ojczyzny i narodu są nie tylko istotne dla Herbertowskiej wizji świata, ale podsuwają klucz do rozumienia jego postawy filozoficznej. Występują one z reguły wespół z motywami wierności i obowiązku, a więc z treściami etycznymi. I jest to rzecz charakterystyczna dla całej twórczości tego poety". "W Herbertowym świecie ojczyzna jest dana każdemu. Jest częścią jego ludzkiej kondycji" - czytamy. Dobrze zobrazowane jest to w wierszu "Nike, która się waha":

rozumie dobrze
że jutro o świcie
muszą znaleźć tego chłopca
z otwartą piersią
zamkniętymi oczyma
i cierpkim obolem ojczyzny
pod drętwym językiem


   Z motywu Ojczyzny wyłania się z kolei obowiązek pamięci wobec przodków - zwłaszcza, że "umarli są od początku do końca największą obsesją Herberta" - jego zaś następstwem jest obowiązek wierności. Autor artykułu pisze o tym następująco: "Wierność jest ośrodkiem aksjologii. Wierność oparta na świadomym wyborze, który nie jest w pełni racjonalnie uzasadniony, jest bowiem wyborem wartości(...). Ci, którzy dochowują wierności, wystawiają się na zarzut 'kochania bardziej pięknych słów niż tłustych zapachów', ale to oni są wzorami dla poety". W świecie poezji Herberta "nasza ojczyzna, nasz naród są nam dane. Możemy je odrzucić, ale będzie to zdrada wobec tych, którzy tę ojczyznę dla nas stanowią:tych już nie żyjących, których jesteśmy dziedzicami". Tak więc "ojczyzna i naród należą do podstawowych składników doli człowieka". Warto jednak podkreślić, że - jak pisze Zdzisław Najder - u Zbigniewa Herberta ta "ojczyzna ukazywana jest przede wszystkim w kategoriach moralnych - jako przedmiot obowiązku i wyboru. Polska specyficzność tej ojczyzny zaznaczona jest rzadko, dyskretnie, niemal wstydliwie - jak wielka miłość, która cofa się przed wszelką ostentacją. Ta wstrzemięźliwość - nie pozostawiająca zresztą żadnej wątpliwości, ponieważ utwory Herberta usiane są jednoznacznymi aluzjami do takich wydarzeń, jak inwazja sowiecka 17 września 1939 roku, Katyń, powstanie warszawskie czy rok 1956 - sprawia, że na plan pierwszy wysuwają się nie bezpośrednie odesłania do polskości, ale odniesienia do nie nazwanej z imienia ojczyzny".
Co warte podkreślenia, Naród u Herberta staje się wartością dopiero poprzez wierność wobec jego męczenników, stąd też "typowe dla wierszy Herberta jest obrazowanie związane z walką i śmiercią powstańców i partyzantów". Przykładami mogą tu być wiersze "Prolog" czy "Wilki" z tomu "Rovigo". Jednak - jak czytamy w "Ethosie" - "Herbertowska etyka wierności znalazła (...) najdobitniejszy wyraz w 'Przesłaniu Pana Cogito'. Ten utwór, manifest tragicznego heroizmu, napisany w formie jednostkowego apelu do poszczególnego 'ty', zawiera wyraźne odniesienia do obowiązków jednostki wobec wspólnoty:

ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo
(...)
i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy
przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie ".


   Dla autora "Przesłania Pana Cogito" - podobnie jak dla jego filozoficznego inspiratora Henryka Elzenberga - "wierność sprawie nie wymaga żadnych uzasadnień. Więcej: jest wiernością doskonałą, bo nie skażoną żadną kalkulacją. Sprawdza się bardziej w klęsce, niż w zwycięstwie; można to uznać za jego wadę - ale takie widzenie problematyki etycznej jest zgodne z ogólną tragiczną wizją doli człowieczej" - podsumowuje autor artykułu.

Zdzisław Najder: "Ojczyzna i naród w Poezji Herberta"
Kwartalnik "Ethos", nr 52,
Instytut Jana Pawła II KUL i Fundacja Jana Pawła II, Lublin 2000.

A.D. 2001












<- wróć do: Artykuły

Spodobał Ci się ten artykuł?

Wesprzyj nasz portal oraz magazyn „Templum Novum”!

Dzięki Tobie bedziemy mogli rozszerzyć naszą działalność!


Numer konta naszego funduszu wydawniczego: Bank PEKO SA 72 1240 1141 1111 0000 1687 4819

W polu „tytułem” prosimy wpisywać: „Fundusz Wydawniczy TN”

(c) Magazyn Phalanx i Templum Novum, wszystkie prawa zastrzeżone, przedruki wyłącznie za zgodą redakcji