Ferdynand Antoni Ossendowski
21-01-2005  


Ferdynand Ossendowski Antoni Ferdynand OSSENDOWSKI, pseud. A. Mzura, Roman Oścień (1922-1944) – niezwykle oryginalna, barwna osobowość renesansowego pokroju, o życiu wyjątkowo burzliwym. Pisarz (m.in. powieści dla dzieci i młodzieży), myśliciel-futurolog, dziennikarz, redaktor wielu czasopism; od 1933 prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy. Publicysta o zdecydowanie antyniemieckiej postawie. Namiętny myśliwy, podróżnik-globtrotter z silną żyłką awanturniczą. Doktor nauk chemicznych, wykładowca licznych wyższych uczelni, członek Akademii Francuskiej, działacz naukowy i gospodarczy.

W pewnym okresie działacz rewolucyjny, w innym (wraz z innym oryginalnym pisarzem-podróżnikiem Kamilem Giżyckim) aktywny działacz i żołnierz kontrrewolucji antybolszewickiej. Postać budząca niegdyś wiele kontrowersji towarzyskich, politycznych i literackich. Tytan pracy literackiej – około 6 stron maszynopisu „w świątek i piątek”, wydawał rocznie od 4 do 7 książek. „Mam 130 tomów utworów literackich...” – pisał w 1939 roku.

Znał biegle 8 języków, w tym tak egzotyczne jak chiński i mongolski. Drugi – po Sienkiewiczu – autor polski pod względem popularności światowej i największej ilości przekładów dzieł na języki obce (142 przekłady na 19 języków). Do niedawna – obok Paderewskiego, Poli Negri, Kiepury i Sienkiewicza – jeden z najpopularniejszych znanych w świecie Polaków (w czasach przed Janem Pawłem II i Wałęsą).

UWAGA!

Redakcja magazynu PHALANX poszukuje nieznanych fotofrafii F. A. Ossendowskiego. Wszystkie osoby mogące nam pomóc w ich zdobyciu prosimy o kontakt przez e-mail.

Stworzył w Polsce nowy gatunek prozaiczny „romans podróżniczy” na pograniczu literatury faktu; ceniony m. in. przez M.Wańkowicza; porównywany z Conradem, Londonem, Kiplingiem, Hemingwayem. Łączyła go serdeczna przyjaźń z Kornelem Makuszyńskim.

W czasach komunizmu skazany w PRL i całym „obozie” na publiczne zapomnienie z powodu swej drapieżnej i demaskatorskiej książki pt. „Lenin”, zawierającej niezwykłe surowy osąd rewolucji bolszewickiej i jej wodza; zdobyła ona światowy rozgłos i stanowiła pierwszą w w świecie – przed G. Orwellem – krytyczną literacką analizę komunistycznej rzeczywistości, dokonaną przez naocznego świadka tamtych dni.

Urodził się 27.05.1876 w Lucynie nad Dźwiną k. Witebska. Ojciec Marcin był lekarzem, rodzina była prawdopodobnie miała stare pochodzenie tatarskie. Dzieciństwo spędził z rodzicami w Kamieńcu Podolskim, rosyjskie gimnazjum klasyczne ukończył w Petersburgu. Tam – po śmierci ojca –pomagał matce w utrzymaniu rodziny udzielając korepetycji dzieciom z rodzin ziemiańskich.

Jako uczeń 3-ciej klasy gimnazjum zaczął pisać (początkowo po rosyjsku) – za opis wędrówki po Krymie i podróży do Konstantynopola otrzymał pierwsze honorarium.

Studiował chemię na Uniwersytecie Petersburskim, jako asystent profesora Zalewskiego uczestniczył w licznych wyprawach naukowych w góry Kaukazu i Ałtaju oraz na Syberię. W okresach letnich angażował się do pracy na statkach jako pisarz okrętowy; opłynął w tych rejsach niemal cała Azję, odbył m.in. podróż do Indii, którą opisał w powieści „Chmura nad Gangesem” (nagroda Petersburskiego Tow. Literackiego).

Za udział w zamieszkach studenckich zmuszony do opuszczenia Rosji, kontynuował studia w latach 1899-1901 na paryskiej Sorbonie pod kierunkiem wybitnego uczonego M. Berthelota. W roku 1901 po powrocie - docent w Instytucie Technologicznym w Tomsku (Syberia). Autor licznych publikacji naukowych (chemia,geologia, hydrografia) i technicznych.

W 1905 roku, przeniósłszy się do Mandżurii, prowadził badania geologiczne dla wojska, pełnił min. funkcję sekretarza filii Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego we Władywostoku, opublikował wtedy swoją pierwszą powieść po polsku w jednym z czasopism pt. „Noc”.

Przewodniczący polsko-rosyjskiego Rewolucyjnego Komitetu Naczelnego w Mandżurii, sprawującego przez 2 miesiące 1905 roku władzę nad całym rosyjskim Dalekim Wschodem.

Za organizowanie protestów przeciw brutalnym represjom w Kongresówce skazany przez rosyjski sąd wojskowy na śmierć (wyrok złagodzono na półtora roku twierdzy, karę skrócono). Po odzyskaniu wolności w latach 1907-1908 miał trudności ze znalezieniem pracy, zaczął utrzymywać się z pióra. Swój pobyt w rosyjskim wiezieniu opisał w wydanej po rosyjsku książce „W ludzkim pyle”, która zyskała wielką popularność oraz aprobatę Lwa Tołstoja. W latach 1908 –1917 mieszkał w Petersburgu, pełnił min. dyrektora Związku Przemysłowców Złota i Platyny oraz redaktora kilku znanych czasopism - w tym polskiego „Dziennika Petersburskiego”. Po wybuchu I wojny światowej wydał w Moskwie powieść fantastyczną („Żeńszcziny wostawszyje i pobiedimyje”), powieść o szpiegach niemieckich w Rosji („Zdobywcy świata”) oraz broszurę o zbrodniach wojennych armii Niemiec i Austro-Węgier.

Po wybuchu rewolucji opuszcza Petersburg i przenosi się na Syberię, gdzie zostaje wykładowcą w uczelniach Omska i współpracuje z tymczasowym rządem kontrrewolucyjnym admirała Kołczaka. W roku 1918 zamieszany w przekazanie wywiadowi amerykańskiemu tzw. „dokumentów Sissona”, mówiących o powiązaniach Lenina i czołówki partii bolszewickiej z wywiadem niemieckim.

Po klęsce admirała Kołczaka i kapitulacji walczącej w jego armii polskiej V Dywizji Syberyjskiej W. Czumy (1920 r.) Ossendowski wraz z polsko-rosyjską grupą „białych” uchodźców powziął zamiar przedarcia się przez Mongolię do Chin, z dalszą marszrutą – przez Tybet do Birmy;

jednakże grupa utknęła w Mongolii na dobre i doczekała „wyzwolenia” Mongolii spod władzy chińskiej przez oddziały kontrrewolucyjnego rosyjskiego wodza Romana barona von Ungerna-Sternberga, postaci do dziś niezwykle kontrowersyjnej. Ossendowski wszedł do dowództwa: „białego” oddziału samoobrony, a następnie - pod mianem „Profesora” - stał się na krótko doradcą politycznym barona Ungerna i wysłany został ponoć przezeń z tajną misją do Pekinu, a następnie do Japonii i USA. Okoliczności tej podróży i sprawa ukrycia w Mandżurii tzw. „skarbu barona” spowite są nadal mgłą tajemnicy.

Jej owocem stała się wydana w N. Jorku na przełomie 1921/22 (w Polsce w 1923r.) sensacyjna książka pt. „Beasts, Men and Gods” („Przez kraj ludzi,zwierząt i bogów”). Istnieją dowody, że okres swego pobytu na Syberii i w Mongolii Oseendowski traktował jako zadanie wywiadowcze, pożyteczne dla kraju – pozwoliło mu ono po powrocie do kraju pełnić rolę eksperta-sowietologa.

Udało mu się jeszcze przeżyć ostatek swego bujnego 69-letniego życia w okupowanej Polsce podczas II wojny światowej.












<- wróć do: Twórcy

Spodobał Ci się ten artykuł?

Wesprzyj nasz portal oraz magazyn „Templum Novum”!

Dzięki Tobie bedziemy mogli rozszerzyć naszą działalność!


Numer konta naszego funduszu wydawniczego: Bank PEKO SA 72 1240 1141 1111 0000 1687 4819

W polu „tytułem” prosimy wpisywać: „Fundusz Wydawniczy TN”

(c) Magazyn Phalanx i Templum Novum, wszystkie prawa zastrzeżone, przedruki wyłącznie za zgodą redakcji